Sunday, 3 February 2019

മാദ്ധ്യമലോകം എങ്ങോട്ട്? നിര്‍മിതബുദ്ധി മുതല്‍ വ്യാജവാര്‍ത്ത വരെ



വികസിതലോകത്ത് പത്രങ്ങള്‍ അപ്രത്യക്ഷമായിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഈ കാലത്ത് ഓരോ വര്‍ഷാരംഭവും മാദ്ധ്യമലോകത്തിന്റെ ഹൃദയമിടിപ്പിനു വേഗം കൂട്ടുകയാണ്. 2019 എന്താണ് മാദ്ധ്യമ മേഖലയ്ക്കായി കാത്തുവച്ചിരിക്കുന്നത്? പരിശോധിക്കുകയാണ് ലോകത്തിലെ പ്രമുഖ മാദ്ധ്യമപഠന സ്ഥാപനം ആയ റോയിട്ടേയഴ്‌സ് ഇന്‍സ്റ്റിറ്റിയട്ട് ഫോര്‍ സ്റ്റഡി ഓഫ് ജേണലിസം. 2012 മുതല്‍ വര്‍ഷംതോറും സര്‍വെ നടത്തുന്നുണ്ട് റോയ്‌ട്ടേഴ്‌സ് ഇന്‍സ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്.

ഇന്ത്യ ഉള്‍പ്പെടെ 29 രാജ്യങ്ങളില്‍നിന്നുള്ള 200 മാദ്ധ്യമ പ്രധാനികളുടെ അഭിപ്രായങ്ങള്‍ ആണ് ഈ റിപ്പോര്‍ട്ടിനു ആധാരം. അവരില്‍ നാല്പത് എഡിറ്റര്‍ ഇന്‍ ചീഫുമാരും മുപ്പതു സി.ഇ.ഓ മാരും മുപ്പതു ഡിജിറ്റല്‍ മീഡിയ തലവന്മാരും ഉള്‍പ്പെടുന്നു. എണ്‍പതു ശതമാനവും വികസിതരാജ്യങ്ങളില്‍നിന്നുള്ളവരാണ്. 55 ശതമാനം പേര്‍ അച്ചടി മാദ്ധ്യമ പശ്ചാത്തലം ഉള്ളവരുമാണ്.

സര്‍വെയില്‍ കണ്ടെത്തിയ പ്രധാന ആശങ്കകളും പ്രതീക്ഷകളും എന്തെല്ലാമെന്നു നോക്കാം.

1. പത്രങ്ങള്‍ തുടര്‍ന്നും അതിജീവനത്തിനു പരസ്യവരുമാനത്തെയും കോപ്പി വില്‍പ്പനയും ആശ്രയിക്കും. പക്ഷേ, നിലനില്‍ക്കാന്‍ അതു മതിയാകില്ല. ഇതിനോട് ചേര്‍ന്നു സംഭാവനകളെയും മറ്റു പുതിയ മാര്‍ഗ്ഗങ്ങളെയും ആശ്രയിക്കേണ്ടിവരും.
2. സ്വതന്ത്ര മാദ്ധ്യമപ്രവര്‍ത്തനത്തിനു താങ്ങ് ആവുന്ന ഫൗണ്ടേഷനുകളും സംഘടനകളും ഉയര്‍ന്നു വരാം. ജനാധിപത്യ സര്‍ക്കാറുകളും ഈ ചുമതല നിര്‍വ്വഹിച്ചേക്കും. ഫോര്‍ത്ത് എസ്റ്റേറ്റ് നിലനില്‍ക്കണമെന്നു നിര്‍ബന്ധമുള്ള ഭരണാധികാരികള്‍ അതിനു സന്നദ്ധരായേക്കാം. 
3. മികച്ച യോഗ്യതയുള്ളവരെ മാദ്ധ്യമപ്രവര്‍ത്തക മേഖലയ്ക്ക് നഷ്ടപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ശമ്പളക്കുറവും ന്യൂസ് റൂം ജോലി സമ്മര്‍ദ്ദവും മാദ്ധ്യമപ്രവര്‍ത്തനം അനാകര്‍ഷക തൊഴിലിടമാക്കുന്നു.
4. നിര്‍മിതബുദ്ധി (ആര്‍ട്ടിഫിഷല്‍ ഇന്റലിജന്‍സ്) മാദ്ധ്യമമേഖലയില്‍ പ്രാമുഖ്യം നേടും എന്നാണ്. അതു ജേണലിസത്തിനു പകരമാവില്ല. പക്ഷേ, വായനക്കാര്‍ ആഗ്രഹിക്കുന്ന രീതി   യില്‍ ഉള്ളടക്കം രൂപപ്പെടുത്താനും അതുവഴി പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങള്‍ക്കു കൂടുതല്‍ ജനസമ്മതി ഉണ്ടാക്കാനും കഴിയും.
5. വാര്‍ത്തകളും മറ്റും കൂടുതലായി ശബ്ദറിപ്പോര്‍ട്ടുകളിലൂടെ പുറത്തുവരും. ഓഡിയോ പോഡ്കാസ്റ്റുകള്‍ എങ്ങും കൂടുതല്‍ ശ്രദ്ധയാകര്‍ഷിക്കുന്നു. ആമസോണും അലക്‌സയും ഗൂഗ്ള്‍    അസിസ്റ്റന്റും പ്രധാനപങ്കു വഹിക്കും.
6. വ്യാജവാര്‍ത്തകള്‍ക്കും കുപ്രചാരണങ്ങള്‍ക്കും എതിരെ കേന്ദ്രീകൃത നടപടികള്‍ വര്‍ദ്ധിച്ച തോതില്‍ ഈ വര്‍ഷം ഉണ്ടാകും. പക്ഷേ, വ്യാജവാര്‍ത്ത, അടഞ്ഞ കമ്മ്യൂണിറ്റി ഗ്രൂ   പ്പുകളില്‍ തുടരും. പുറത്തുള്ളവര്‍ക്ക് ഇവ കണ്ടെത്താനോ തടയാനോ കഴിയില്ല.
7. വിലയോ ദൃശ്യപരമായ ആകര്‍ഷണീയതയോ അല്ല, വിശ്വാസ്യതയാണ് പ്രധാനം എന്ന തിരിച്ചറിവിലേക്കു കുറെ മാദ്ധ്യമങ്ങള്‍ നീങ്ങും. പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളെ ഈ മാനദണ്ഡത്തിലൂടെ തിരിച്ചറിയാന്‍ ജനങ്ങള്‍ പഠിച്ചുതുടങ്ങും.
8.  ഒഴിവുസമയ മുഴുവന്‍ സാമൂഹ്യമാദ്ധ്യമങ്ങളില്‍ ചെലവാക്കുന്ന സ്വഭാവം പുതുതലമുറ ക്രമേണ വെടിയും. അര്‍ത്ഥമുള്ള ഉള്ളടക്കത്തിലേക്ക് മാറാന്‍ അവര്‍ തയ്യാറാകും.
9. അതിവേഗമുള്ള, ഉപരിപ്ലവ വാര്‍ത്താ കുത്തൊഴുക്കില്‍നിന്നു വേഗത കുറഞ്ഞ, എന്നാല്‍ അര്‍ത്ഥപൂര്‍ണ്ണവും സത്യസന്ധവുമായ വാര്‍ത്തയിലേക്ക് ധാരാളം പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങള്‍ മാ     റും. പക്ഷേ, ജനങ്ങളുടെ പ്രതികരണം ഇപ്പോഴും വ്യക്തമല്ല.
10. ന്യൂയോര്‍ക്ക് ടൈംസ് പോലെ വിശ്വാസ്യതയുള്ള മാദ്ധ്യമങ്ങള്‍ പണം കൊടുത്ത് ഓണ്‍ലൈനില്‍ വായിക്കാന്‍ കൂടൂതല്‍ വായനക്കാര്‍ സന്നദ്ധരാകുന്നുണ്ട്. അവരുടെ നാല്‍പതു ല   ക്ഷം വരിക്കാരില്‍ 31 ലക്ഷവും ഓണ്‍ലൈന്‍ വരിക്കാരാണ്.
11. വാര്‍ത്താശേഖരണത്തില്‍ സാങ്കേതികവിദ്യ വലിയ പങ്കു വഹിക്കും. കാമറൂണില്‍ സ്ത്രീകളെയും കുട്ടികളെയും കൊല്ലുന്നത് സംബന്ധിച്ച റിപ്പോര്‍ട്ട് തയ്യാറാക്കാന്‍ ബി.ബി.സി,    ഗൂഗ്ള്‍ എര്‍ത്ത് തൊട്ട് നിരവധി ഓപ്പണ്‍ സോഴ്‌സ് ടെക്‌നോളജികള്‍ ഉപയോഗപ്പെടുത്തിയത് ഏറെ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇതാണ് മികച്ച ഉദാഹരണം.
12.ഇന്ത്യയില്‍ സാമൂഹ്യമാദ്ധ്യമങ്ങളുടെ സാര്‍വത്രികമായ സാന്നിദ്ധ്യം വ്യാജവാര്‍ത്ത പരത്തുന്നതിനും അസഹിഷ്ണുതയും മതവൈരവും ആളിക്കത്തിക്കുന്നതിനുമാണ് പ്രയോജനപ്പെ   ട്ടിട്ടുള്ളത്. വ്യാജ വീഡിയോകള്‍ ഉണ്ടാക്കുക ഒരു എളുപ്പപ്പണിയായി മാറിയിട്ടുമുണ്ട്. ഇതെല്ലാമാണ് തെരഞ്ഞെടുപ്പുകളെ സ്വാധീനിക്കുന്നത് എന്നതു ജനാധിപത്യത്തിനു തന്നെ വലിയ ഭീഷണിയാകുന്നു.
13. വലിയൊരു വിഭാഗം രാജ്യങ്ങളില്‍ വിശ്വാസ്യതയുള്ള ഓണ്‍ലൈന്‍ മാദ്ധ്യമങ്ങള്‍ പെയ്ഡ് സബ്ക്രിബ്ഷനിലേക്കു മാറുന്നത് സത്യസന്ധതയില്ലാത്ത മാദ്ധ്യമങ്ങളെ ആശ്രയിക്കാന്‍  ജ    നങ്ങളെ നിര്‍ബന്ധിതമാക്കും. ഇതും വാര്‍ത്തയുടെ ഗുണം ഇല്ലാതാക്കും. ഇതിനൊരു മറുമരുന്നായി പേ വാള്‍ ബ്ലോക്കുകള്‍ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടും.(പണംനല്‍കിയുള്ള മാധ്യമവായനയാണ് പേ വാള്‍)
14. പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളില്‍ സമൂഹത്തിലെ എല്ലാ വിഭാഗങ്ങളുടെയും സാന്നിദ്ധ്യം ഉറപ്പാക്കാനുള്ള ശ്രമം ശക്തിപ്പെടും. വളരെ ബോധത്തോടെയും മുന്‍കരുതലോടെയും തയ്യാറാക്കുന്ന      മാദ്ധ്യമങ്ങളിലും സ്ത്രീകള്‍ ഉള്‍പ്പെടെ അതിരുകളിലുള്ളവരുടെ സാന്നിദ്ധ്യം രചനകള്‍, അഭിമുഖങ്ങള്‍, അഭിപ്രായങ്ങള്‍ തുടങ്ങിയ എല്ലാ മേഖലകളിലും ന്യൂനപക്ഷമായി തുടരുന്നു      എന്നത് തിരിച്ചറിയപ്പെടും. ഇതു കണ്ടെത്തുന്നതിനുള്ള സോഫ്റ്റ് വെയറുകള്‍ സാര്‍വത്രികമായി ഉപയോഗപ്പെടുത്തുകയുംചെയ്യും.
Read full report in
https://reutersinstitute.politics.ox.ac.uk/our-research/journalism-media-and-technology-trends-and-predictions-2019



ദ് ഗാര്‍ഡിയനില്‍ പരസ്യം കുറവ,് സംഭാവന കൂടുതല്‍


ലണ്ടനിലെ ദ് ഗാര്‍ഡിയന്‍ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിനു രണ്ടു വര്‍ഷത്തിനിടെ പത്തു ലക്ഷം വായനക്കാരില്‍ നിന്നു സംഭാവന ലഭിച്ചു. സംഭാവനയായി കിട്ടുന്നതില്‍ കുറഞ്ഞ സംഖ്യയേ പത്രത്തിന് പരസ്യ വരുമാനമായി ലഭിക്കുന്നുള്ളൂ.

1821 മുതല്‍ ലണ്ടനില്‍ നിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചുവരുന്ന ദ് ഗാര്‍ഡിയന്‍ പ്രിന്റ് എഡിഷന്‍ പ്രചാരം ഒന്നര ലക്ഷം കോപ്പിയേ ഉള്ളൂ. ദ് ഒബ്‌സര്‍വര്‍, ദ് ഗാര്‍ഡിയന്‍ വീക്ക്‌ലി എന്നിവ കൂടി പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തുന്ന ഗാര്‍ഡിയന്‍ മീഡിയ ഗ്രൂപ്പ് ഇറക്കുന്ന പത്രത്തിന്റെ പേര് 1959 വരെ മാഞ്ചസ്റ്റര്‍ ഗാര്‍ഡിയന്‍ എന്നായിരുന്നു.

രാഷ്ട്രീയ-മത താല്പര്യങ്ങളില്ലാത്ത സ്വതന്ത്ര പത്രപ്രവര്‍ത്തനം വാഗ്ദാനം  ചെയ്യുന്ന സ്ഥാപനമാണ് ഇത്. രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും വിശ്വാസ്യതയുള്ള പത്രമായാണ് ദ് ഗാര്‍ഡിയന്‍ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. ഗാര്‍ഡിയന്റെ ഓണ്‍ലൈന്‍ എഡിഷന്‍ മാസം 23 ലക്ഷം പേരിലെത്തുന്നു. റുപര്‍ട് മര്‍ഡോക്കിന്റെ ഉടമസ്ഥയിലുള്ള ന്യൂസ് ഓഫ് ദ വേള്‍ഡ് പത്രം പൂട്ടിച്ച ഫോണ്‍ ചോര്‍ത്തല്‍ വാര്‍ത്ത പുറത്തുകൊണ്ടുവന്നത് ദ് ഗാര്‍ഡിയന്‍ ആണ്.

 ഒരു ബിസിനസ് എന്ന നിലയിലുള്ള തകര്‍ച്ചയല്ല, വിശ്വാസ്യതയിലുള്ള തകര്‍ച്ചയാണ് വാര്‍ത്താമാദ്ധ്യമങ്ങള്‍ നേരിടുന്ന ഏറ്റവും വലിയ വെല്ലുവിളിയെന്ന് ദ് ഗാര്‍ഡിയന്‍ എഡിറ്റര്‍ കാത് വിനര്‍ പ്രസ്ഗസറ്റ്.സിഒ.യുകെ യുമായുള്ള അഭിമുഖത്തില്‍ പറയുന്നുണ്ട്.

അഫ്ഗാന്‍ ജേണലിസ്റ്റ് ആദ്യ രക്തസാക്ഷി

അഫ്ഗാന്‍ സിറ്റിസണ്‍ ജേണലിസ്റ്റ് ജാവിദ് നൂരി ആണ് 2019ലെ ആദ്യത്തെ പത്രപ്രവര്‍ത്തക രക്തസാക്ഷി. ജനവരി അഞ്ചിന് ഫാറ പ്രവിശ്യയില്‍ അദ്ദേഹത്തെ ബസ് തടഞ്ഞ് തെരഞ്ഞുപിടിച്ച് കൊലപ്പെടുത്തിയത് താലിബാന്‍ ക്രൂരന്മാരാണ്.
27കാരനായ ജാവിദ് പ്രാദേശിക സര്‍ക്കാറില്‍ പ്രവര്‍ത്തിക്കുമ്പോള്‍തന്നെ ചാനലുകളിലും റേഡിയോവിലും വാര്‍ത്ത റിപ്പോര്‍ട്ട് ചെയ്തുപോന്നിരുന്നു.സാമൂഹ്യപ്രശ്‌നങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിമര്‍ശനറിപ്പോര്‍ട്ടുകളില്‍ താലിബാന്‍കാര്‍ക്ക് എതിര്‍പ്പുണ്ടായിരുന്നതായി റിപ്പോര്‍ട്ടേഴ്‌സ് വിതൗട്ട് ബോര്‍ഡേഴ്‌സ് വിശദീകരിക്കുന്നു.

ലോകത്തില്‍ ഏറ്റവും കൂടുതല്‍ മാദ്ധ്യമപ്രവര്‍ത്തകര്‍ കൊലചെയ്യപ്പെടുന്ന രാജ്യം അഫ്ഗാനിസ്ഥാനാണ്. 2018ല്‍ പതിനഞ്ച് റിപ്പോര്‍ട്ടര്‍മാരാണ് അവിടെ അക്രമങ്ങളില്‍ മരിച്ചത്.

വ്യാജവാര്‍ത്തകള്‍
പങ്കു വയ്ക്കുന്നത്
ഏറെയും മുതിര്‍ന്നവര്‍

വ്യാജവാര്‍ത്തകള്‍ സാമൂഹ്യമാദ്ധ്യമങ്ങളില്‍ പങ്കുവച്ച് പ്രചരിപ്പിക്കുത് ഏറിയ പങ്കും യുവാക്കളാണ് എന്നാവും പൊതുധാരണ. അതു ശരിയല്ല. 65 പിന്നിട്ട മുതിര്‍ന്നവരാണ് ഇക്കാര്യത്തില്‍ മുന്നില്‍ എന്ന്് അമേരിക്കയില്‍ നടന്ന ഒരു പഠനം കണ്ടെത്തുന്നു.

തെരഞ്ഞെടുപ്പു കാലത്തെ വ്യാജവാര്‍ത്തകളെക്കുറിച്ചായിരുന്നു പഠനം. വന്‍തോതില്‍ വ്യാജവാര്‍ത്തകള്‍ പ്രചരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു എന്നത് അമേരിക്കയെ സംബന്ധിച്ചെങ്കിലും ശരിയല്ല. ഇതില്‍തന്നെ പതിനൊന്നു ശതമാനം പേര്‍ 65നു മേല്‍ പ്രായമുള്ളവരാണ്. അവരാകട്ടെ തൊട്ടു താഴെയുള്ള വിഭാഗം പങ്കു വച്ചതിന്റെ ഇരട്ടി വ്യാജവാര്‍ത്തകളാണ് സത്യവാര്‍ത്തകള്‍ എന്ന മട്ടില്‍ പലര്‍ക്കും പങ്കുവച്ച് പ്രചരിപ്പിച്ചത്. ഇവര്‍ പാര്‍ട്ടി അനുഭാവികളാണോ അല്ലയോ എന്നത് അത്രയൊന്നും പ്രസക്തമായി തോന്നിയില്ല എന്നു പഠനത്തില്‍ പങ്കാളിയായിരുന്ന പ്രിന്‍സ്ടന്‍ യൂനിവേഴ്‌സിറ്റി പൊളിറ്റിക്കല്‍ സയന്റിസ്റ്റ് ആന്‍ഡ്രൂ ഗസ് വെളിപ്പെടുത്തി.

എന്താണ് ഇതിനു കാരണം? മുതിര്‍ന്ന പൗരന്മാര്‍ക്ക് ഇപ്പോഴും ഡിജിറ്റല്‍ മീഡിയ സാക്ഷരത ആര്‍ജ്ജിക്കാന്‍ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല. അവര്‍ക്കു വ്യാജവാര്‍ത്തയും യഥാര്‍ത്ഥവാര്‍ത്തയും വേര്‍തിരിച്ചറിയാന്‍ കഴിയുന്നില്ല എന്നതുതന്നെ കാരണം. ഫേസ്ബുക്കിലും മറ്റും വാര്‍ത്ത സൃഷ്ടിച്ചുവിടുന്ത് യഥാര്‍ത്ഥ മാദ്ധ്യമപ്രവര്‍ത്തകരാണ് എന്നു തെറ്റിദ്ധരിച്ചവരും ധാരാളമായി വാര്‍ത്തകള്‍, സത്യാസത്യ വിചാരമില്ലാതെ അവ പങ്കുവയ്ക്കുന്നു എന്നം തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.

(മീഡിയബൈറ്റ്
മീഡിയ മാഗസീനില്‍ ്പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തുന്നത്)


Monday, 21 January 2019

മുഖ്യമന്ത്രിയെ വിമര്‍ശിക്കുന്നത് രാജ്യസുരക്ഷയ്ക്കു ഭീഷണി

 മീഡിയ ബൈറ്റ്‌സ്


ഭരണഘടന വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്ന അഭിപ്രായ പ്രകടനസ്വാതന്ത്ര്യം ഉപയോഗിച്ചതിനു ഒരു പത്രാധിപര്‍ ഒരു വര്‍ഷത്തെ തടവ് അനുഭവിക്കാന്‍ ശിക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മണിപ്പൂര്‍ ഭരിക്കുന്ന ബി.ജെ.പി നിയന്ത്രിത ഭരണത്തെ വിമര്‍ശിച്ചതിന്  പത്രപ്രവര്‍ത്തകന്‍ കിഷോര്‍ചന്ദ്ര വാങ്‌ഖേം നവംബര്‍ 26നു അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടത് ദേശീയ സുരക്ഷാ നിയമം അനുസരിച്ചായിരുന്നു.  സംസ്ഥാനത്തെ ദേശീയ സുരക്ഷാ നിയമ ഉപദേശക ബോര്‍ഡിന്റെ ശുപാര്‍ശ പരിഗണിച്ച് ഡിസംബര്‍ 13നു അദ്ദേഹത്തിനു ശിക്ഷ വിധിച്ചു. തടവിലിടാന്‍ ആവശ്യപ്പെട്ട് സര്‍ക്കാറിന് റിപ്പോര്‍ട്ട് നല്‍കുകയും ചെയ്തു.

എന്താണ് അദ്ദേഹം ഉണ്ടാക്കിയ പ്രകോപനം എന്നല്ലേ. ഐ.എസ്.ടി.വി എന്ന ചാനലിന്റെ അവതാരകനും റിപ്പോര്‍ട്ടറുമായ അദ്ദേഹം സാമൂഹ്യമാദ്ധ്യമത്തില്‍ അപ് ലോഡ് ചെയ്ത ഒരു വീഡിയോയില്‍ സംസ്ഥാന സര്‍ക്കാറിനെ കഠിനമായി വിമര്‍ശിച്ചിരുന്നു. ബ്രിട്ടനെതിരെ ഝാന്‍സി റാണി നടത്തിയ പോരാട്ടത്തെ മണിപ്പൂര്‍ സ്വാതന്ത്ര്യസമരവുമായി കൂട്ടിച്ചേര്‍ത്ത് പ്രകീര്‍ത്തിക്കുന്ന ചടങ്ങ് സംഘടിപ്പിച്ചതിനെ വിമര്‍ശിച്ചു എന്നതായിരുന്നു അദ്ദേഹം ചെയ്ത കുറ്റം. പ്രാദേശിക ഭാഷയില്‍ അവതരിപ്പിച്ച പരിപാടിയില്‍ ഗവണ്മെന്റിനെയും ആര്‍.എസ്.എസ്സിനെയും കുറച്ചേറെ കഠിനമായ ഭാഷയില്‍ വിമര്‍ശിച്ചു എന്നതു ശരിയാണ്. ഇതില്‍ പ്രകോപിതരായ സര്‍ക്കാര്‍ അധികാരികള്‍ ഇന്ത്യന്‍ ശിക്ഷാനിയമത്തിലെ വ്യവസ്ഥകള്‍ അനുസരിച്ച് ഉടന്‍ അദ്ദേഹത്തെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തു. പ്രാദേശിക കോടതി ഒട്ടും വൈകാതെ അദ്ദേഹത്തെ ജാമ്യത്തില്‍ വിടുകയും ചെയ്തു. ' പൊതുരംഗത്ത് പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്ന ആള്‍ക്കെതിരെ തെരുവുഭാഷയില്‍ അഭിപ്രായം പറയുക മാത്രമാണ് പത്രപ്രവര്‍ത്തകന്‍ ചെയ്തത്' എന്നാണ് മജിസ്‌ട്രേറ്റ് വിധിച്ചത്. ഇത്തരം വിമര്‍ശനങ്ങള്‍ ജനങ്ങള്‍ക്കിടിയില്‍ വിദ്വേഷമുണ്ടാക്കുമെന്നോ സമൂഹത്തെ അപകടപ്പെടുത്തമെന്നോ അക്രമത്തിനു പ്രേരണയാകുമെന്നോ കരുതാന്‍ കഴിയില്ല. ഒരു വ്യക്തിയുടെ അഭിപ്രായപ്രകടനം മാത്രമാണ് അത്. അതിനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യം ആ ആള്‍ക്ക് നിയമം അനുവദിക്കുന്നുണ്ട് എന്നും പറഞ്ഞാണ് അദ്ദേഹത്തെ കോടതി മോചിപ്പിച്ചത്. പക്ഷേ, സര്‍ക്കാര്‍ പിറ്റേന്നു തന്നെ അദ്ദേഹത്തെ രാജ്യ സുരക്ഷാനിയമപ്രകാരം അറസ്റ്റ് ചെയ്തു.

അതിനിടെ മറ്റൊന്നു കൂടി സംഭവിച്ചു. ഐ.എസ്.ടി.വി എന്ന സ്ഥാപനം കിഷോര്‍ചന്ദ്രയെ പിരിച്ചുവിട്ടു. മണിപ്പൂര്‍ വര്‍ക്കിങ് ജേണലിസ്റ്റ്‌സ് യൂണിയന്‍ പ്രസിഡന്റ് കൂടിയാണ് ചാനലിന്റെ എഡിറ്റര്‍ ബ്രോജേന്ദ്ര നിന്‍ഗോബം. ഇക്കഴിഞ്ഞ ഓഗസ്റ്റില്‍ ചാനലില്‍ വന്ന ഒരു വിമര്‍ശനത്തിനു മുഖ്യമന്ത്രിയോട് മാപ്പു പറഞ്ഞ ആളാണ് ഈ എഡിറ്റര്‍.

മണിപ്പുര്‍ പത്രപ്രവര്‍ത്തകര്‍ പക്ഷേ, കിഷോര്‍ ചന്ദ്രക്കൊപ്പം ഉറച്ചുനില്‍ക്കുന്നുണ്ട്. അവര്‍ മണിപ്പൂര്‍ നഗരത്തിലും മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ വീട്ടിനു മുമ്പിലും പ്രതിഷേധപ്രകടനം നടത്തി. ഇന്ത്യയിലെ മറ്റു പ്രദേശങ്ങളില്‍പ്പോലും അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യം മുമ്പൊന്നും കാണാത്ത വിധം നിഷേധിക്കപ്പെടുകയും ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടുകയും ചെയ്യുമ്പോള്‍ വടക്കു പടിഞ്ഞാറന്‍ പ്രദേശങ്ങളില്‍ എന്താണ് സംഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നത് എന്നതിന്റെ പ്രത്യക്ഷമായ ഒരു ഉദാഹരണമായി കിഷോര്‍ ചന്ദ്രയുടെ അറസ്റ്റും ശിക്ഷയും മാറിയിരിക്കുന്നു.

ഡെര്‍ സ്പീഗല്‍ പത്രത്തില്‍ ഒരു ജെയ്‌സണ്‍ ബ്ലെയര്‍

അമേരിക്കയില്‍ പത്രപ്രവര്‍ത്തകനായിരുന്ന ജെയ്‌സണ്‍ ബ്ലെയറിനെ മറക്കാന്‍ സമയമായോ എന്നറിയില്ല. 1999 ജുണ്‍ മുതല്‍ ന്യൂയോര്‍ക്ക് ടൈംസ് ലേഖകനായി ലോകത്തിന്റെ പല ഭാഗങ്ങളില്‍നിന്നും റിപ്പോര്‍ട്ട് ചെയ്തിട്ടുണ്ട് ചൊടിയും ചുണയുമുള്ള ആ റിപ്പോര്‍ട്ടര്‍. മികച്ച ലേഖകന്‍ എന്നു പേരെടുക്കാന്‍ അധികം സമയമെടുത്തില്ല. പക്ഷേ, 2003 ഓടെ എല്ലാം അവസാനിച്ചു. പല പത്രങ്ങളില്‍ നിന്നു പകര്‍ത്തിയെഴുതിയ റിപ്പോര്‍ട്ടുകള്‍, ഇല്ലാത്ത സംഭവങ്ങള്‍ ഉണ്ടെന്നു വരുത്തിയുള്ള തകര്‍പ്പന്‍ എക്‌സ്‌ക്ലൂസീവുകള്‍, ഒരിക്കലും പോയിട്ടുപോലുമില്ലാത്ത നാടുകളില്‍നിന്നുള്ള തത്സമയ റിപ്പോര്‍ട്ടുകള്‍, കണ്ടിട്ടേ ഇല്ലാത്തവരുമായുള്ള അഭിമുഖങ്ങള്‍...ജെയ്‌സണ്‍ ബ്ലെയര്‍ എല്ലാം ഏറ്റുപറഞ്ഞു. ന്യൂ യോര്‍ക്ക് ടൈംസ് പത്രം ഒന്നാം പേജില്‍തന്നെ തങ്ങളുടെ ഏതെല്ലാം റിപ്പോര്‍ട്ടുകളില്‍ എന്തെല്ലാം തെറ്റുകളാണ് റിപ്പോര്‍്ട്ട് ചെയ്തത് എന്ന് ഒരു ദീര്‍ഘലേഖനത്തിലൂടെ വായനക്കാരെ അറിയിക്കുകയും മാപ്പു പറയുകയും ചെയ്യേണ്ടിവന്നു. എങ്ങനെ ആവരുത് ഒരു ജേണലിസ്റ്റ് എന്ന് ജേണലിസം ക്ലാസ്സുകളില്‍ പഠിപ്പിക്കുന്നത് ജെയ്‌സണ്‍ ബ്ലെയറിന്റെ ഉദാഹരണം വിവരിച്ചുകൊണ്ടാണ്. 

വര്‍ഷങ്ങള്‍ക്കു ശേഷം ഇതാ ജര്‍മനിയില്‍നിന്ന് ഒരു സമാന കഥ. ഡെര്‍ സ്്പീഗല്‍ എന്ന പ്രമുഖ ആനുകാലിക പ്രസിദ്ധീകരണത്തിന്റെ ഒരു ലേഖകന്‍ അനേക വര്‍ഷങ്ങളായി പത്രത്തില്‍ കള്ളക്കഥകള്‍ എഴുതുകയായിരുന്നു എന്ന വിവരം പുറത്തറഞ്ഞതോടെ പത്രത്തിലും ജര്‍മന്‍ പത്രപ്രവര്‍ത്തനരംഗത്തുതന്നെയും കോളിളക്കമാണ് ഉണ്ടായത്. ഏഴു വര്‍ഷമായി റിപ്പോര്‍ട്ടറായി നിരവധി പുരസ്‌കാരങ്ങള്‍ നേടിയിട്ടുള്ള ക്ലാസ് റിലോടിയസ് എന്ന ലേഖകന്റെ അറുപതോളം റിപ്പോര്‍ട്ടുകള്‍ പരിശോധിച്ചതില്‍ പതിനാലും വ്യാജവാര്‍ത്തകളായിരുന്നു എന്നു ബോദ്ധ്യപ്പെട്ടു. 33 നു കാരനായ  റിലോടിയസ് കുറ്റമേറ്റു പറഞ്ഞ്്  ജാലി രാജിവയ്ക്കുകയാണ് ചെയ്തത്.

ഏഴേകാല്‍ ലക്ഷം പേര്‍ വാങ്ങുന്ന് പ്രിന്റ് എഡിഷനും അറുപതു ലക്ഷത്തിലേറെപ്പേര്‍ വായിക്കുന്ന ഓണ്‍ലൈന്‍ എഡിഷനും ഉള്ള പ്രസിദ്ധീകരണത്തിന് പുതിയ വിവാദം വലിയ നാണക്കേടാണ് ഉണ്ടാക്കിയത്. ഡെര്‍ സ്്പീഗല്‍ വായനക്കാരോട് മാപ്പ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. പത്രപ്രവര്‍ത്തക സമൂഹത്തില്‍ ഈ സംഭവം ഉണ്ടാക്കിയത് ചെറിയ ആഘാതമൊന്നുമായിരുന്നില്ല. പത്രം ഒന്നും മറച്ചുവച്ചില്ല. ജെയ്‌സണ്‍ ബ്ലെയര്‍ വിഷയത്തില്‍ ന്യൂയോര്‍ക്ക് ടൈംസ് ചെയ്തതു പോലെ ഡെര്‍ സ്പീഗല്‍ പത്രം 23 പേജ് നീണ്ട ഒരു വിശദീകരണറിപ്പോര്‍ട്ടാണ് പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തിയത്.

നമ്മുടെ നാട്ടില്‍ ഇങ്ങനെയാരും വ്യാജവാര്‍ത്തകള്‍ എഴുതാറില്ല, എഴുതിയാല്‍ തന്നെ ആരും കണ്ടുപിടിക്കാറില്ല, കണ്ടുപിടിച്ചാല്‍തന്നെ ആരും പുറത്തുപറയാറില്ല, പുറത്തുപറഞ്ഞാല്‍ തന്നെ അതൊന്നും ഒരു പത്രവും പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയില്ല. ആരെങ്കിലും, പസിദ്ധീകരിച്ചാല്‍ തന്നെ അതാണ് വ്യാജവാര്‍ത്ത എന്നു എല്ലാവരും ചേര്‍ന്നു സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്യും!

ആത്മഹത്യ എങ്ങനെ റിപ്പോര്‍ട്ട് ചെയ്യാം?

പഴക്കമുള്ള ചോദ്യമാണ്. പക്ഷേ, എന്തിന് ചോദിക്കണം എന്നാവും നമ്മുടെ മനസ്സില്‍ വരുന്ന ചോദ്യം. ലോകത്തില്‍ പല രാജ്യങ്ങളും അങ്ങനെയല്ല കാര്യങ്ങളെ കാണുന്നത്. കൊട്ടിഘോഷിക്കാനുള്ളതല്ല ആത്മഹത്യ എന്നാണ് സാംസ്‌കാരികമായി വളര്‍ന്നിട്ടുള്ള സമൂഹങ്ങളെല്ലാം വിചാരിക്കുന്നത്. പല രാജ്യങ്ങളിലെയും, പല മാദ്ധ്യമങ്ങളിലെയും റിപ്പോര്‍ട്ടിങ്ങ് ധാര്‍മിക സംഹിതകളിലെല്ലാം ഇത് ഉള്‍പ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.
 നമ്മുടെ പ്രസ് കൗണ്‍സിലിനു തുല്യമായ ബ്രിട്ടനിലെ മാദ്ധ്യമ റഗുലേറ്റര്‍ സ്ഥാപനമായ ഇന്‍ഡിപെന്‍ഡന്‍ഡ്പ്രസ് സ്റ്റാന്‍ഡേഡ്‌സ് ഒര്‍ഗനൈസേഷന്‍- ഐ.പി.എസ്.ഓ- ഇക്കാര്യത്തില്‍ വ്യക്തമായ മാര്‍ഗനിര്‍ദ്ദേശങ്ങളുമായി രംഗത്തു വന്നിട്ടുണ്ട്. ആത്മഹത്യ ചെയ്ത രീതി വിവരിക്കുകയേ വേണ്ട എന്നാണ് പുതിയ മാര്‍ഗനിര്‍ദ്ദേശത്തില്‍ മാദ്ധ്യമപ്രവര്‍ത്തകരോട് ആവശ്യപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. കാരണം, ഈ വിവരണമാണ് മിക്കപ്പോഴും അതേ പ്രായക്കാരായ മറ്റുള്ളവരെ സ്വാധീനിക്കുകയും ആത്മഹത്യയിലേക്കു നയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് എന്ന പഠനങ്ങള്‍ തെളിയിച്ചിട്ടുള്ളത്.

എന്തെങ്കിലും വ്യക്തിപരമായ അധിക്ഷേപങ്ങള്‍ക്കോ അവഗണനകള്‍ക്കോ നീതിനിഷേധത്തിനോ ഉള്ള പ്രതിക്രിയയാണ് ആത്മഹതത്യ എന്ന  മട്ടില്‍ വിഷയം അവതരിപ്പിക്കുന്നതും ആത്മഹത്യകളെ പ്രകീര്‍ത്തിക്കുന്ന രീതിയില്‍ റിപ്പോര്‍ട്ട് ചെയ്യുന്നതും സാമൂഹ്യമായ വലിയ ദോഷമാണ് ഉണ്ടാക്കുക എന്ന റിപ്പാര്‍ട്ട് വിശദീകരിക്കുന്നുണ്ട്.   
                                                                 

Friday, 4 January 2019

ദ് ഹൂട്ട് ഓണ്‍ ലൈന്‍ മാദ്ധ്യമം പ്രസിദ്ധീകരണം നിര്‍ത്തുന്നു



രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രമുഖ മാദ്ധ്യമ പഠന വിമര്‍ശന മാദ്ധ്യമമായ ദ് ഹൂട്ട്.ഒആര്‍ജി യുടെ പ്രവര്‍ത്തനം നിലച്ചിരിക്കുന്നു. പതിനേഴ് വര്‍ഷത്തെ ശ്രദ്ധേയമായ പ്രവര്‍ത്തനത്തിനു ശേഷമാണ് ദ് ഹൂട് വെബ്‌സൈറ്റ് നിശ്ചലമായിരിക്കുന്നത്.

പ്രമുഖ പത്രപ്രവര്‍ത്തകയായ സെവന്തി നൈനാനാണ് എഡിറ്റര്‍. സ്ഥാപനത്തിന്റെ പതിനേഴ് വര്‍ഷത്തെ അനുഭവങ്ങള്‍ വിവരിക്കുന്ന എഡിറ്ററുടെ ലേഖനം ഓഗസ്ത് ലക്കത്തില്‍ പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. അതിനു ശേഷം പുതുതായി ഒന്നും ചേര്‍ത്തിട്ടില്ല.
പതിനേഴ് വര്‍ഷമായി ഏതാണ്ട് ഏകയായാണ് ഈ പ്രസിദ്ധീകരണം നടത്തി വരുന്നത്. പലരുടെയും സഹായം തേടി. പ്രതീക്ഷിച്ച സഹായമൊന്നും ലഭിച്ചില്ല. തളര്‍ന്നിരിക്കുന്നു- സെവന്തി നൈനാന്‍ തത്സമയം എഡിറ്റര്‍ക്ക് അയച്ച ഇ മെയില്‍ സന്ദേശത്തില്‍ അറിയിച്ചു.

ഇക്കണോമിക് ആന്റ് പൊളിറ്റിക്കള്‍ വീക്ക്‌ലി എഡിറ്ററായിരുന്ന പ്രമുഖ പത്രപ്രവര്‍ത്തകന്‍ പരന്‍ജോയ് ഗുഹ താകുര്‍ത്ത പ്രസിദ്ധീകരണം ഏറ്റെടുക്കുന്നതിനുള്ള ശ്രമങ്ങള്‍ നടത്തുന്നുണ്ട് എന്നും അവര്‍ അറിയിച്ചു. തീരുമാനമായിട്ടില്ല.

സെവന്തി നൈനാന്‍
1974 മുതല്‍ പത്രപ്രവര്‍ത്തകയാണ് സെവന്തി നൈനാന്‍. ഇന്ത്യന്‍ എക്‌സ്പ്രസ്സിലും ഹിന്ദുസ്ഥാന്‍ ടൈംസിലും ദ് ഹിന്ദുവിലും പത്രപ്രവര്‍ത്തകയായിരുന്നു അവര്‍. അതിനു ശേഷമാണ് സ്വതന്ത്ര മാധ്യമമായ ദ് ഹൂട്ടിന് ജന്മം നല്‍കിയത്. പത്രപ്രവര്‍ത്തന മേഖലയിലെ പ്രശ്‌നങ്ങളും പത്രപ്രവര്‍ത്തനനിയമങ്ങളും വാര്‍ത്താവലോകനങ്ങളും എല്ലാം നിരന്തരം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചുപോന്നിട്ടുണ്ട്. പതിനേഴു വര്‍ഷം മുമ്പ് ഇന്റര്‍നെറ്റിന്റെ തുടക്കകാലത്തുതന്നെയാണ് ഈ ഇന്റര്‍നെറ്റ് പ്രസിദ്ധീകരണം ശക്തമായ സാന്നിദ്ധ്യമുറപ്പിച്ചത്.

മാദ്ധ്യമരംഗത്തുണ്ടായ നല്ലതും ചീത്തയുമായ എല്ലാ പ്രവണതകളെക്കുറിച്ചും ദ് ഹൂട്ട് വിലയിരുത്തല്‍ നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. വിവാദമായ തെഹല്‍ക്ക പ്രൈവറ്റ് ട്രീറ്റികള്‍, തെഹല്‍്ക്ക സ്റ്റിങ് ഓപറേഷന്‍, പെയ്ഡ് ന്യുസ്, ഹിന്ദുത്വ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ വളര്‍ച്ച, എഡിറ്റര്‍ പദവിയുടെ മൂല്യശോഷണം, ചാനല്‍ പ്രതിഭാസങ്ങള്‍ തുടങ്ങിയയെല്ലാം ദ്ഹൂട്ട് വിലയിരുത്തുകയും വിമര്‍ശിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.

മികച്ച വനിതാ പത്രപ്രവര്‍ത്തകര്‍ക്കുള്ള ചമേലി ദേവി പുരസ്‌കാരം സ്ഥാപിച്ചത് ദ് ഹൂട്ടിന്റെ മാതൃസ്ഥാപനമായ മീഡിയ ഫൗണ്ടേഷനാണ്.
മാദ്ധ്യമവിമര്‍ശനത്തിന്റെ ശരിതെറ്റ് വിവേചനത്തിന്റെയും പ്രസക്തി അനുദിനം വര്‍ദ്ധിക്കുന്ന കാലത്ത് ഇതുപോലൊരു സ്ഥാപനം ഇല്ലാതാകുന്നത് ഏറെ ദുഃഖകരമാണ്. സൈറ്റിന്റെ ആര്‍ക്കൈവ്‌സ് നിലനിര്‍ത്തിയിട്ടുണ്ട്.
സന്ദര്‍ശിക്കുക: www.thehoot.org

Tuesday, 25 December 2018

ദ് ടെലഗ്രാഫ് തലക്കെട്ട് വിപ്ലവം




ആര്‍.രാജഗോപാല്‍n
തെരഞ്ഞെടുപ്പു നടന്ന അഞ്ചു സംസ്ഥാനങ്ങളില്‍ മൂന്നും ബി.ജെ.പി ക്കു നഷ്ടപ്പട്ട വാര്‍ത്ത അറിയിക്കുന്ന ദിവസം ദ് ടെലഗ്രാഫ് പത്രത്തിന്റെ മുഖ്യതലവാചകം ഇങ്ങനെ-ചക്രവര്‍ത്തിയുടെ മൂക്ക് ഇടിച്ചുപൊളിച്ചു-(എംപറേഴ്‌സ് നോസ് സ്മാഷ്ഡ്). അരികില്‍, മൂക്ക് നഷ്ടപ്പെട്ട ഒരു കൂറ്റന്‍ പ്രതിമയുടെ വലിയ ഫോട്ടോ. പ്രതിമ ജോര്‍ജ് അഞ്ചാമന്‍ ചക്രവര്‍ത്തിയുടേതാണ്. ഡല്‍ഹി കോറണേഷന്‍ പാര്‍ക്കിലെ ഈ പ്രതിമയുടെ മൂക്ക് തകര്‍ക്കപ്പെട്ട ചിത്രം അയച്ചത് പി.ടി.ഐ ആണ്. അതിനു യഥാര്‍ത്ഥത്തില്‍ നരേന്ദ്ര മോദിയുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പരാജയവുമായി ബന്ധമില്ല. ചിത്രത്തിന്റെ അടിക്കുറിപ്പില്‍ മോദിയുടെ പരാജയത്തെക്കുറിച്ച് ഒരു പരാമര്‍ശം പോലുമില്ല. പക്ഷേ, പത്രം വായിക്കുന്ന എല്ലാവര്‍ക്കും മനസ്സിലാവും നരേന്ദ്ര മോദിയുടെ മൂക്കാണ് ശത്രുക്കള്‍ ചെത്തിക്കളഞ്ഞത് എന്ന്!

ഇത് ദ് ടെലഗ്രാഫ് പത്രത്തിന്റെ കുസൃതിയും ആക്ഷേപഹാസ്യവും നിറഞ്ഞ പുത്തന്‍ വാര്‍ത്താശൈലിയാണ്. ഒന്നാം പേജിലെ കൂറ്റന്‍ തലക്കെട്ടുകള്‍ വായിച്ചാല്‍ ആളുകള്‍ക്ക് ഞെട്ടണമോ ചിരിക്കണമോ എന്നു മനസ്സിലാകില്ല. പത്രാധിപര്‍ ആര്‍.രാജഗോപാലാണ് ഇതിന്റെ പിന്നില്‍ എന്ന് എല്ലാവര്‍ക്കും അറിയാം.  മലയാളിയാണ് ആര്‍.രാജഗോപാല്‍ എന്നതിനു ഈ കുസൃതികളുമായി ബന്ധമുണ്ടോ എന്നറിയില്ല. റാഫേല്‍ വിവാദം സംബന്ധിച്ച് സുപ്രിം കോടതി വിധിയില്‍ 'ചെയ്യാറുണ്ട'് എന്നെഴുതിയത് കോടതി 'ചെയ്തിട്ടുണ്ട'് എന്നു വായിച്ചതിനെ പരിഹസിച്ച് ഒന്നാം പേജിലെ മുഖ്യവാര്‍ത്തയുടെ  തലക്കെട്ട് ' HAS BEEN IS WAS IS ' എന്നാണ്!

മാസങ്ങള്‍ക്ക്ു മുമ്പ് കര്‍ണാടക നിയമസഭ തെരഞ്ഞെടുപ്പിന്റെ വോട്ടെടുപ്പ് ദിവസം പത്രത്തിന്റെ മുഖ്യതലക്കെട്ട് 'വീരപ്പന്‍ ടെസ്റ്റ് ടുഡെ' എന്നായിരുന്നു. ഇതിന് കര്‍ണാടകയിലെ ബി.ജെ.പി-കോണ്‍ഗ്രസ്-ജനതാ ദള്‍ തെരഞ്ഞെടുപ്പു യുദ്ധവുമായി എന്തു ബന്ധം എന്നാരും അമ്പരന്നു പോകും. വീരപ്പന്‍ പൊലീസുകാരെ തട്ടിക്കൊണ്ടു പോയിരുന്നതു പോലെ പാര്‍ട്ടികള്‍ വോട്ടര്‍മാരെ തട്ടിക്കൊണ്ടുപോകുന്നു എന്നാണ് പത്രം വിളിച്ചുപറയാന്‍ ശ്രമിച്ചത്.

ഇത്തരം അമ്പരപ്പിക്കുന്ന  തലവാചകങ്ങള്‍ പത്രത്തിന്റെ ശൈലിയായി മാറിയത് പത്രത്തിന്റെ സ്ഥാപകനും മുഖ്യപത്രാധിപരുമായിരുന്ന അവീക് സര്‍്ക്കാര്‍ 2016-ല്‍ സ്ഥാനമൊഴിഞ്ഞ ശേഷമാണ്. ഉടമകളുടെ പുതുതലമുറ പത്രം നടത്തിത്തുടങ്ങിയ സമയമായിരുന്നു അത്. സാമ്പത്തികമായി സുഖകരമല്ല പത്രത്തിന്റ പോക്ക് എന്നറിഞ്ഞ് ജേണലിസ്റ്റുകള്‍ ഉള്‍പ്പെടെ 700 ജീവനക്കാരെ ഒറ്റ ദിവസം പിരിച്ചുവിടാന്‍ ധൈര്യം കാട്ടിയ സമയവും ആയിരുന്നു അത്.

ടെലഗ്രാഫ് പത്രം വെറുമൊരു അന്തിപ്പത്രമല്ല. ടാബ്ലോയ്ഡ് എന്നു വിളിക്കാവുന്ന രൂപവും അതിനില്ല. 1922-ല്‍ സ്ഥാപിതമായ, അന്തസ്സുള്ള അനന്ദ് ബസാര്‍ പത്രികയുടെ തറവാട്ടില്‍ നിന്ന് 1982-ല്‍ തുടങ്ങിയതാണ് ഈ ഇംഗ്ലീഷ് പത്രം. നൂറു വര്‍ഷം പഴക്കമുള്ള ദ് സ്റ്റേറ്റസ്മാന്‍ പത്രത്തെ പത്തു വര്‍ഷം കൊണ്ട് പിന്നിലാക്കിയത് പുതുമയുള്ള വാര്‍ത്തയും ആകര്‍ഷക ഡിസൈനും ഉപയോഗപ്പെടുത്തിത്തന്നെയാണ്. എം.ജെ അക്ബര്‍ ഇന്നു കുപ്രസിദ്ധനാണെങ്കിലും ദ് സണ്‍ഡെ ആഴ്ചപ്പതിപ്പും തുടര്‍ന്ന് ദ് ടെലഗ്രാഫ് പത്രവും വഴിയാണ് അദ്ദേഹം മികച്ച പത്രാധിപര്‍ എന്ന കീര്‍ത്തി നേടിയത്. ഇപ്പോഴും വടക്കു കിഴക്കന്‍ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാന പത്രമാണ് അത്. ദ് ടെലഗ്രാഫ് തലവാചക വിപ്ലവത്തിലൂടെ വിപണിയെ ലക്ഷ്യം വയ്ക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ദ് ടെലഗ്രാഫ് ഇപ്പോഴും പത്രപ്രവര്‍ത്തനത്തിന്റെ പോരാട്ട തത്ത്വങ്ങളില്‍ ഉറച്ചുനില്‍ക്കുന്നുണ്ട്. പ.ബംഗാളിലെ മമത ബാനര്‍ജി ഭരണത്തിനും കേന്ദ്രത്തിലെ നരേന്ദ്ര മോദി ഭരണത്തിനും അപ്രിയം മാത്രമല്ല ശത്രുത തന്നെ ഉളവാക്കുന്ന രൂക്ഷ വിമര്‍ശനങ്ങള്‍ നടത്തുന്നതില്‍ പത്രം ഒട്ടും മടി കാണിക്കാറില്ല. പൊതുവെയുള്ള വാര്‍ത്താവതരണ ശൈലിയും ഗൗരവമുള്ളതായി തുടരുന്നു.


(2018 ഡിസ.22ന് തത്സമയം പത്രത്തില്‍ പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തിയത്)


Sunday, 25 November 2018

വാര്‍ത്താമരുഭൂമികളില്‍ ഉണങ്ങി വീഴുന്ന ജനാധിപത്യം


വെള്ളപ്പൊക്കം ഒരു നാള്‍ ഓര്‍ക്കാപ്പുറത്ത് ഉണ്ടാവുകയും നാളുകള്‍ക്കകം ഇല്ലാതാവുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രതിഭാസമാണ്. കുറെ നാശനഷ്ടങ്ങളും കഷ്ടതകളും അത് അവശേഷിപ്പിക്കുകമെങ്കിലും അവയെ മറികടക്കാന്‍ മനുഷ്യര്‍ക്കു കഴിയും. എന്നാല്‍, അതിനെ അതിജീവിക്കാന്‍ കഴിയും. എന്നാല്‍, പ്രകൃതിയിലായാലും ജീവിതത്തിലായാലും ക്രമാനുഗതമായി ഉയരുന്ന പല പ്രതിഭാസങ്ങളും നാം അറിയാതെ നമ്മെ പാടെ ഗ്രസിക്കുകയും നിലവിലുള്ള സാമ്പത്തിക-സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥകളെ തകര്‍ത്തെറിയുകയും ചെയ്യും. നന്മയിലേക്കും സന്തോഷത്തിലേക്കും സമത്വത്തിലേക്കും ഐക്യത്തിലേക്കും അടിവച്ച് മുന്നേറുന്ന ഒരു ജീവിയാണ് മനുഷ്യന്‍ എന്നതിന് എന്തെങ്കിലും തെളിവുണ്ടോ? മഹത്തരം എന്നു കരുതപ്പെടുന്ന മതം ഉള്‍പ്പെടെയുള്ള മനുഷ്യനിര്‍മ്മിതികള്‍തന്നെ മനുഷ്യരാശിയെ സമ്പൂര്‍ണ നാശത്തിലേക്കു നയിക്കില്ല എന്നും ഉറപ്പിച്ചു പറയാനാവില്ല. അപ്പോള്‍പ്പിന്നെ, ജനാധിപത്യമോ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ നെടുംതൂണുകളെന്നു പറയപ്പെടുന്ന ജുഡീഷ്യറിയോ ഫോര്‍ത്ത് എസ്റ്റേറ്റോ എല്ലാ മാറ്റങ്ങളെയും അതിജീവിച്ച് എക്കാലവും നിലനില്‍ക്കുമെന്ന് എന്താണ് ഉറപ്പ്? അല്ലെങ്കില്‍, എന്തിനു വേണ്ടി അവ നിലനില്‍ക്കണം?

വാര്‍ത്താമരുഭൂമി എന്നൊരു പ്രയോഗം അടുത്ത കാലത്ത് കേട്ടുതുടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. മരുഭൂമിയില്‍ വെള്ളം ഇല്ലാത്തതു പോലെ ഈ മരുഭൂമിയില്‍ വാര്‍ത്തകള്‍ ഉണ്ടാകുന്നില്ല. അവിടെ എന്തു നടന്നാലും അതു വാര്‍ത്തയാകുന്നില്ല. അവിടെ പത്രങ്ങളില്ല, ലേഖകന്മാരില്ല, വാര്‍ത്താ ചാനലുകളുമില്ല. ഇത് ഏതെങ്കിലും ആഫ്രിക്കന്‍ വനപ്രദേശങ്ങളില്ല സംഭവിക്കുന്നത്. വികസനത്തിന്റെയും പുരോഗതിയുടെയും ശാസ്ത്രവളര്‍ച്ചയുടെയുമെല്ലാം അവസാനവാക്ക് എന്നു കരുതുന്ന അമേരിക്കയിലാണ് ഇതു സംഭവിക്കുന്നത്. അമേരിക്കയില്‍ 1300 പ്രദേശങ്ങള്‍ ഇത്തരം വാര്‍ത്താമരുഭൂമികളായി രൂപാന്തരപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്ന് യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി ഓഫ് സൗത്ത് കരോലിനയുടെ സ്‌കൂള്‍ ഓഫ് മീഡിയ ആന്റ് ജേണലിസം നടത്തിയ പഠനത്തിലെ കണ്ടെത്തലുകളെക്കുറിച്ച് ലോകപ്രസിദ്ധമായ പോയ്ന്റര്‍ ഇന്‍സ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് വെബ് മാഗസിന്‍ എഴുതുന്നു.

അമേരിക്കയിലെ മെട്രോ-ഗ്രാമീണ പത്രങ്ങളില്‍ 20 ശതമാനം-1800 എണ്ണം- 1984നു ശേഷം ഇല്ലാതായിട്ടുണ്ട്. വേറെ നൂറുകണക്കിന് പത്രങ്ങള്‍ ഫലത്തില്‍ ഇല്ലാതാവുകയും അവയുടെ പ്രേതങ്ങള്‍ എന്ന പോലെ ദുര്‍ബല എഡിഷനുകള്‍ പരിമിതയായ നിലയില്‍ പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തുകയുംചെയ്യുന്നു. പകരം, ഓണ്‍ലൈന്‍-ദൃശ്യമാദ്ധ്യമങ്ങള്‍ രംഗത്തുവരാന്‍ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും അവ പച്ച പല മേഖലകളിലും പച്ച പിടിക്കുന്നില്ല. ഇതിന്റെയെല്ലാം ഫലമായാണ് 1300 പ്രദേശങ്ങളില്‍ വാര്‍ത്താമാദ്ധ്യമങ്ങള്‍തന്നെ ഇല്ല എന്ന നില ഉണ്ടായത്. 

പത്രം വായിക്കാതെ ഒരു ദിവസം തുടങ്ങാന്‍ കഴിയാത്ത കേരളീയര്‍ക്ക്, ലോകത്തെല്ലാവരും ഇങ്ങനെത്തന്നെയാണ് ജീവിക്കുന്നത് എന്ന തോന്നല്‍ ഉണ്ടായേക്കാം. പക്ഷേ, അതല്ല അവസ്ഥ. വാര്‍ത്താമരുഭൂമികള്‍ മനുഷ്യമനസ്സുകളിലും ഉണ്ടാകുന്നുണ്ട്. എന്തിനു വാര്‍ത്തകള്‍ അറിയണം എന്ന് ചോദിക്കുന്ന ധാരാളമാളുകള്‍ അഭ്യസ്തവിദ്യര്‍ക്കിടയിലുമുണ്ട് എന്നറിയുക. നാട്ടില്‍ നടക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ കാര്യങ്ങളില്‍ എല്ലാവര്‍ക്കും താല്പര്യമുണ്ടെന്നും കാര്യങ്ങള്‍ മനസ്സിലാക്കി വോട്ടവകാശം വിനിയോഗിക്കുക എന്നത് പൗരധര്‍മ്മമാണെന്നും പത്രവായനയിലൂടെ മാത്രമേ അഭിപ്രായങ്ങള്‍ ഉണ്ടാകൂ എന്നും ഈ അഭിപ്രായരൂപവല്‍ക്കരണമാണ് പൗരത്വത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമെന്നുമുള്ളതാണു ജനാധിപത്യത്തെ നിലനിര്‍ത്തുന്ന തത്ത്വം. ഒരു കാലത്ത് പൗരന് ലോകകാര്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് വലിയ അറിവോ അഭിപ്രായമോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. നാട്ടിലെ മുഖ്യസ്ഥന്മാരും വിദ്യാഭ്യാസമുള്ളവരും ജന്മിമാരുമൊക്കെ പറയുന്നതു തന്നെയായിരുന്നു സാധാരണക്കാരന്റെയും അഭിപ്രായം. വായിച്ചുമനസ്സിലാക്കാന്‍ വഴിയുണ്ടായിരുന്നില്ല. ഇന്ത്യന്‍ നാഷനല്‍ കോണ്‍ഗ്രസ് ഉണ്ടാകുന്നതിന് ഒരു വര്‍ഷംമുമ്പ,് 1884-ല്‍ ജനിച്ച മലയാളപത്രമായ കേരളപത്രികയുടെ സ്ഥാപകന്‍ ചെങ്കളത്ത് കുഞ്ഞിരാമമേനോന്‍ സ്വദേശാഭിമാനി രാമകൃഷ്ണപിള്ള പത്രപ്രവര്‍ത്തനത്തെക്കുറിച്ചെഴുതിയ പുസ്തകത്തിന് എഴുതിയ അവതാരികയില്‍ പറയുന്നത്, തന്റെ ഏറ്റവും  വലിയ സംഭാവന, പത്രത്തിലൂടെ താന്‍  ജനങ്ങള്‍ക്ക് അഭിപ്രായമുണ്ടാക്കി എന്നതാണ്. ഇതിന്റെ അര്‍ത്ഥം ഒരുപക്ഷേ അന്നുള്ളവര്‍ മനസ്സിലാക്കിക്കാണില്ല.
അഭിപ്രായത്തിന്റെയും വോട്ടവകാശത്തിന്റെ തന്നെയും പ്രയോജനം എന്ത് എന്ന ചിന്ത ഇന്നു വികസിതലോകത്തുണ്ട്. വോട്ടുചെയ്യുന്നവരുടെ എണ്ണം വികസിതരാജ്യത്തു വര്‍ദ്ധിക്കുകയല്ല കുറയുകയാണ് എന്നു ഇക്കാര്യം പഠിച്ചവര്‍ പറയുന്നുണ്ട്. ജനങ്ങള്‍ എത്രത്തോളം സംതൃപ്തരായി ജീവിക്കുന്നുവോ അത്രത്തോളം അവരുടെ രാഷ്ട്രീയ താല്പര്യം മങ്ങിപ്പോവുകയാണ്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ശാന്തമായ ജനസമൂഹങ്ങളുള്ള സ്വിറ്റ്‌സര്‍ലാണ്ട്, ജപ്പാന്‍, ഐസ്‌ലാന്‍ഡ്, ലക്‌സംബര്‍ഗ്,യുനൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്‌സ്, അയര്‍ലന്‍ഡ് തുടങ്ങിയ ഒട്ടനവധി രാജ്യങ്ങളില്‍ വോട്ടു ചെയ്യുന്നവരുടെ ശതമാനം കുറയുകയാണ്. ഇത്തരം പല രാജ്യങ്ങളിലും വോട്ടിങ്ങ് നിര്‍ബന്ധമാക്കാന്‍ നിയമം ഉണ്ടാക്കേണ്ടിവന്നിട്ടുണ്ട്.

വളര്‍ന്നു വരുന്ന ഈ രാഷ്ട്രീയ നിസ്സംഗതയോടു ചേര്‍ന്നു വേണം സമൂഹമാദ്ധ്യമ പ്രതിഭാസം പൊതുസമൂഹത്തില്‍ വരുത്തിയ വരുത്തിയ മാറ്റത്തെക്കുറിച്ചു ചിന്തിക്കാന്‍. സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകളൊന്നും പരിശോധിക്കാതെ അറിയാവുന്ന ഒരു കാര്യം ലോകത്തെമ്പാടും അച്ചടി മാദ്ധ്യമങ്ങള്‍ പിറകോട്ടു പോകുന്നു എന്നാണ്. വന്‍കിട സ്ഥാപനങ്ങള്‍ പോലും നില നില്‍ക്കാന്‍ കഴിയാതെ കഷ്ടപ്പെടുന്നു. സൗജന്യമായി ലഭിക്കുന്ന ഇ പേപ്പറുകള്‍, മൊബൈല്‍ ഫോണില്‍ ലഭിക്കുന്ന സാമൂഹ്യമാദ്ധ്യമ പോസ്റ്റുകള്‍, വാര്‍ത്താക്കുറിപ്പുകള്‍ എന്നിവയെല്ലാം മത്സരിക്കുന്നത് അച്ചടിപത്രങ്ങളോടാണ്. ഇന്ത്യ മാത്രമാണ് പത്രപ്രചാരം വര്‍ദ്ധിക്കുന്ന ഏക രാജ്യം എന്ന് വികസിതലോകം അത്ഭുതത്തോടെ നോക്കിക്കാണുന്നുണ്ട്. അമേരിക്കയില്‍ എണ്‍പതോളം പത്രങ്ങള്‍ അടച്ചിടേണ്ടി വന്ന 2013-2017 കാലത്ത് ഇന്ത്യയിലെ പത്രങ്ങളുടെ എണ്ണം കൂടുകയായിരുന്നു. ലോകത്തില്‍ ഏറ്റവും കൂടുതല്‍ ദിനപത്രങ്ങളുള്ള രാജ്യമാണ് ഇന്ത്യ. എന്നാല്‍, ഇതു പോലും വളരെ ശോഭനമായ ഒരു നീണ്ട ഭാവിയുടെ സൂചനയല്ല നല്‍കുന്നത്.

ഈയിടെ തത്സമയം പത്രത്തില്‍ പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തിയ ഒരു അഭിമുഖത്തില്‍ കാരവന്‍ പത്രാധിപര്‍ വിനോദ് കെ ജോസ് ഒരു യാഥാര്‍ത്ഥ്യം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. ' പല ഇംഗ്ലീഷ് പത്രങ്ങളുടെയും കോപ്പികള്‍ ഓരോ വര്‍ഷവും ഗണ്യമായ തോതില്‍ കുറഞ്ഞു കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. എന്നാല്‍, ഇതു തുറന്നുപറയാന്‍ ആരും തയ്യാറല്ല. തുറന്നു പറഞ്ഞാല്‍ പരസ്യം നഷ്ടപ്പെടും. ഇപ്പോള്‍ തന്നെ പരസ്യങ്ങള്‍ വലിയ അളവില്‍ ഇന്റര്‍നെറ്റിലേക്കു വഴിമാറിയിരിക്കുന്നു. ഡല്‍ഹിയില്‍ ഞാന്‍ താമസിക്കുന്ന ഫ്ളാറ്റില്‍ ഇപ്പോള്‍ ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ വരിക്കാരായി 20, 25 പേരാണുള്ളത്. കഴിഞ്ഞ വര്‍ഷം 35 ഓളം പേരുണ്ടായിരുന്നു. അതിനു മുന്നത്തെ വര്‍ഷം 40 നും മുകളിലായിരുന്നു. ഈ രഹസ്യം ഇന്നോ നാളെയോ പൊട്ടിത്തെറിക്കും' പ്രത്യക്ഷത്തില്‍ ലോകവ്യാപക പ്രവണതയെ വെല്ലുന്നു ഇന്ത്യന്‍ മാദ്ധ്യമങ്ങള്‍ എന്ന് അവകാശപ്പെടുമ്പോഴും തകര്‍ച്ചയുടെ ആദ്യസൂചനകള്‍ ഇന്ത്യയിലും കാണപ്പെടുന്നു എന്ന നിരീക്ഷണം ഇംഗ്ലീഷ് മാദ്ധ്യമരംഗത്തുപോലും നാം കേള്‍ക്കുകയാണ്. ഈ വീഴ്ച്ചയെ മറികടക്കാന്‍ പല വിദ്യകളും മാദ്ധ്യമനടത്തിപ്പുകാര്‍ പ്രയോഗിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും ഒന്നും പ്രതീക്ഷ നല്‍കുന്നില്ല.

പരസ്യവരുമാനത്തിലൂടെ സബ്‌സിഡൈസ് ചെയ്യപ്പെടുന്ന സ്ഥാപനങ്ങളാണ് പത്രങ്ങള്‍. സര്‍ക്കാര്‍ പരസ്യം ഇല്ലാതായാല്‍ത്തന്നെ പത്രം അടച്ചുപൂട്ടപ്പെടുന്ന അവസ്ഥ നിലനില്‍ക്കുന്ന സംസ്ഥാനത്ത് എന്ത് സ്വതന്ത്രപത്രപ്രവര്‍ത്തനമാണു സാദ്ധ്യമാവുക? എന്തു വിട്ടുവീഴ്ച്ച ചെയ്തും പരസ്യം നേടുക എന്നത് പത്രങ്ങളുടെ പ്രഖ്യാപിത നയം തന്നെയാണ. ഇതു മാദ്ധ്യമവിശ്വാസ്യതയെ തകര്‍ക്കുന്നുണ്ട്. വ്യാവസായ സംരംഭങ്ങള്‍ക്ക് ഇന്നു പരസ്യം ചെയ്യാന്‍ പത്രം തന്നെ വേണമെന്നില്ല. നൂറുനൂറു പുതിയ മാര്‍ഗ്ഗങ്ങള്‍ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. നമ്മുടെ കൈവശമുള്ള മൊബൈല്‍ ഫോണുകള്‍ മികച്ച പരസ്യമാദ്ധ്യമമാണ് എന്നു തെളിയിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. പുതിയവ അനുദിനം കണ്ടുപിടിക്കപ്പെടുന്നു. പത്രങ്ങള്‍ക്ക് പഴയ വരുമാനമാര്‍ഗ്ഗങ്ങള്‍ പലതും നഷ്ടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

മാദ്ധ്യമ വിശ്വാസ്യതയില്‍ ഉണ്ടായിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന തകര്‍ച്ചയെയും നാം ഇതോടു ചേര്‍ത്തുവേണം കാണാന്‍. വിശ്വാസ്യത നശിപ്പിക്കുന്ന ഉള്ളടക്കം വര്‍ദ്ധിക്കുകയാണ്. വരുമാനം കൂട്ടാന്‍ മോശമായ ഉള്ളടക്കത്തോടു വിട്ടുവീഴ്ച്ച ചെയ്യുന്നുണ്ട് പത്രങ്ങള്‍. ഒരു ഉപജീവനമാര്‍ഗ്ഗം എന്ന നിലയിലോ സാമൂഹിക പ്രതിബദ്ധത പുലര്‍ത്തുന്ന ഒരു പ്രൊഫഷന്‍ എന്ന  നിലയിലോ പത്രപ്രവര്‍ത്തനം ഇന്നു ആകര്‍ഷകമോ, ആദരവു നല്‍കുന്ന ഒരു തൊഴില്‍ അല്ലാതായിട്ടുണ്ട് പത്രപ്രവര്‍ത്തനം. സേവന വേതന കാര്യങ്ങളില്‍, കാല്‍ നൂറ്റാണ്ടിനിടയില്‍ ഈ രംഗം അഗാധ ഗര്‍ത്തത്തിലേക്കു വീണുകഴിഞ്ഞു.

മാദ്ധ്യമപ്രവര്‍ത്തനം കാലത്തിന്റെ സമ്മര്‍ദ്ദങ്ങളെ അതിജീവിക്കുമോ എന്നതാണ് ചോദ്യം. എന്തെല്ലാം പ്രതീക്ഷകള്‍ പുലര്‍ത്തിയാലും, പല കാരണങ്ങളാല്‍ ഇന്ത്യയില്‍ മാത്രമായി ഒരു വ്യവസായത്തിനു നിലനില്‍ക്കുക അസാദ്ധ്യം തന്നെയാണ്. പത്രങ്ങള്‍ക്കു ബദലല്ലേ നവമാദ്ധ്യമങ്ങള്‍ എന്നു പ്രതീക്ഷാപൂര്‍വ്വം ചോദിക്കുന്നവരുണ്ട്. ഭാവിയുടെ മാദ്ധ്യമം ഓണ്‍ലൈന്‍ ആണ് എന്നു കരുതുന്നുണ്ട് പലരും. പക്ഷേ, അതിന്റെയും അതിജീവനം ഇനിയും വിജയിച്ചിട്ടില്ലാത്ത വാണിജ്യമോഡലിനെ ആശ്രയിച്ചാണിരിക്കുന്നത്. സ്വന്തം ശേഷിയില്‍ നിലനില്‍ക്കുന്ന ഓണ്‍ലൈന്‍ മാദ്ധ്യമങ്ങള്‍ അത്യപൂര്‍വ്വമാണ് ലോകത്തെവിടെയും. അമേരിക്കയില്‍നിന്നു ഈയിടെ പുറത്തുവന്ന റിപ്പോര്‍ട്ട് വിരല്‍ ചൂണ്ടുന്നത് സാമൂഹ്യമാദ്ധ്യമത്തിന്റെയും സ്വാധീനം കുറഞ്ഞു വരുന്നു എന്നാണ്. അപ്രവചനീയമാണ് ഭാവി. 


(കോഴിക്കോട് കെ.യു.ഡബ്ല്യൂ.ജെ സംസ്ഥാന സമ്മേളനത്തില്‍ പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തിയ സോവനീറിനു വേണ്ടി എഴുതിയത്.
തലക്കെട്ട് മാറ്റിയിട്ടുണ്ട്. )